Dünya Kanser Günü Nedir?
Her yıl 4 Şubat’ta kutlanan Dünya Kanser Günü, kansere karşı farkındalığı artırmak, erken teşhis ve önleme yöntemleri konusunda toplumu bilinçlendirmek amacıyla düzenlenen küresel bir etkinliktir. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kanser Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan bilgi notuna göre, bu özel gün yalnızca farkındalık oluşturmayı değil, aynı zamanda bireyleri ve hükümetleri kanserle mücadelede harekete geçmeye teşvik etmeyi amaçlamaktadır.
2025-2027 yılları için belirlenen “Benzersizliğimizle Biriz” teması, her bireyin kanserle mücadelesinin kendine özgü olduğunu ancak bu farklılıkların insanları birleştiren bir güç haline geldiğini vurgulamaktadır.
Kanserin Yaygın Nedenleri ve Önlenebilir Risk Faktörleri
Kanserin başlıca sebepleri arasında sağlıksız yaşam tarzı ve çevresel etmenler yer almaktadır. Günümüzde kanser vakalarının yaklaşık üçte biri, risk faktörlerinden kaçınılarak ve bilimsel kanıtlara dayalı önleme stratejileri uygulanarak engellenebilir.
Önemli kanser risk faktörleri şunlardır:
- Tütün ve dumansız tütün ürünleri kullanımı
- Obezite (yüksek beden kütle indeksi)
- Düşük meyve-sebze tüketimi ve sağlıksız beslenme
- Yetersiz fiziksel aktivite
- Alkol tüketimi
- HPV ve Hepatit gibi kanserojen enfeksiyonlara maruz kalma
- İyonlaştırıcı ve ultraviyole radyasyon maruziyeti
- Hava kirliliği ve iç mekân dumanı
Kanserle mücadelede bireysel ve toplumsal farkındalığın artırılması, koruyucu önlemlerin yaygınlaştırılması ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının teşvik edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Dünyada ve Türkiye’de Kanser İstatistikleri
Kanser, hem dünya genelinde hem de Türkiye’de en yaygın ikinci ölüm nedeni olarak öne çıkmaktadır. Küresel verilere göre, her yıl yaklaşık 19.9 milyon kişi kansere yakalanmakta ve 9.7 milyon kişi kanser nedeniyle hayatını kaybetmektedir.
Türkiye’de yapılan araştırmalara göre:
- Her yıl 223 bin kişiye kanser teşhisi konulmaktadır.
- Erkeklerde kanser görülme oranı yüz binde 264,9 iken, kadınlarda bu oran yüz binde 193,4’tür.
- En sık görülen kanser türleri: Akciğer, meme, kolorektal (kalın bağırsak), prostat ve mide kanseridir.
Mevcut eğilimler devam ederse, 2040 yılına kadar yıllık yeni vaka sayısının 30 milyona ulaşması beklenmektedir.
Kanser Tarama Programları ve Erken Teşhisin Önemi
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanserleri için düzenli tarama programları uygulanmasını önermektedir. Türkiye’de 2008 yılından bu yana yürütülen Ulusal Kanser Kontrol Programı kapsamında, toplumun sağlık kaynaklarına ve hastalık yüküne uygun olarak kanser taramaları gerçekleştirilmektedir.
Ülkemizde yürütülen ücretsiz kanser taramaları şu şekildedir:
- Meme kanseri: 40-69 yaş arası kadınlar için yılda bir kez klinik meme muayenesi ve 2 yılda bir mamografi.
- Rahim ağzı kanseri: 30-65 yaş arası kadınlar için 5 yılda bir HPV-DNA testi.
- Kalın bağırsak kanseri: 50-70 yaş arasındaki bireyler için 2 yılda bir Gaitada Gizli Kan Testi (GGK) ve 10 yılda bir kolonoskopi.
Bu taramalar Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM), İlçe Sağlık Müdürlükleri, Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM), Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM) ve Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) tamamen ücretsiz olarak yapılmaktadır.
Farkındalık Çalışmaları ve Bireysel Katkılar
Türkiye genelinde 81 ilde kanser farkındalığını artırmaya yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Ayrıca, mobil tarama araçlarıyla kırsal ve dezavantajlı gruplara ulaşarak erken teşhis imkânı sağlanmaktadır.
Kanserle mücadelede bireylerin yapabilecekleri en önemli katkılar şunlardır:
✅ Sigara ve alkol tüketiminden kaçınmak
✅ Sağlıklı ve dengeli beslenmek
✅ Düzenli egzersiz yapmak
✅ Düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemek
✅ Kanser tarama programlarına katılmak
Kansere karşı mücadelede erken teşhis hayat kurtarır. Bu yüzden kanser taramalarınızı ihmal etmemeli ve çevrenizde farkındalık yaratmalısınız.
Daha fazla bilgi için Sağlık Bakanlığı Kanser Dairesi Başkanlığı web sitesini ziyaret edebilir, “Hangi Tarama Bana Uygun?” uygulamasıyla hangi kanser türünde tarama yaptırmanız gerektiğini öğrenebilirsiniz.
🔗 https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser
1167